Fijnstof

<< vorige pagina
Fijnstof is een mengsel van deeltjes van verschillende grootte en verschillende samenstelling. Sommige typen fijnstof zijn schadelijker voor de gezondheid dan andere. De oorsprong van het stof is waarschijnlijk bepalend voor de schadelijkheid. Zo lijkt fijnstof afkomstig van de uitstoot door verkeer schadelijker voor de gezondheid dan bijvoorbeeld stofdeeltjes afkomstig uit de bodem.

Fijnstof is er in drie maten:
- deeltjes met een omvang van 2,5 tot 10 micrometer (een micrometer is een duizendste millimeter). Dit zijn onder andere opwaaiend wegenstof en slijtagedeeltjes uit motoren en remmen. Deze deeltjes krijgen in de literatuur de stofduiding PM 10 (Particle < 10 Micrometer).
- deeltjes met een omvang kleiner dan 2,5 micrometer (PM 2,5). Deze komen vooral uit de uitlaten van dieselmotoren (dieselroet).
- deeltjes met een omvang kleiner dan 0,1 micrometer (EC, elementair koolstof).
 

Herkomst van fijnstof
De precieze samenstelling en herkomst van de totale hoeveelheid fijnstof is nog niet helemaal vast te stellen. Een deel is afkomstig van bekende bronnen, direct vrijgekomen fijn stof en natuurlijke bronnen (opwaaiend stof en 'zeezout aërosol'). Een ander deel bestaat uit de verzurende emissies ammoniak, stikstofoxiden en zwaveldioxide.

De meest schadelijke emissie is uit het wegverkeer (met name dieselauto's), door de zeescheepvaart en de binnenvaart, door verbrandingsprocessen in de industrie en door houtkachels in woningen.
 

Gevolgen voor de gezondheid
Fijnstof bestaat uit zwevende deeltjes die zó klein zijn dat ze niet blijven plakken aan de natuurlijke vuilvangers in de neus-, mond- en keelholte. Daardoor komen ze heel diep in de luchtwegen terecht en dat kan leiden tot allerlei gezondheidsklachten en zelfs tot voortijdige sterfte. Bij ongeveer 1.700 tot 3.000 sterfgevallen per jaar speelt de relatie tussen voortijdige sterfte en het inademen van fijnstof een rol. Dit blijkt uit epidemiologische studies van het Nederlands Aërosol Programma, waarin RIVM, TNO, ECN en IRAS van de Universiteit van Utrecht samenwerken.

Fijnstof draagt bij tot hart- en longziekten, acute en chronische bronchitis en astma. Wie in Nederland binnen 100 meter van een drukke snelweg woont, of binnen 50 meter van een drukke stadsweg, leeft door de uitstoot van fijnstof gemiddeld een jaar korter dan mensen die wat verder van de snelweg vandaan wonen. Ongeveer vijf procent van de Nederlanders loopt op deze manier een verhoogd risico, maar in steden is dat aantal hoger (10 procent in Amsterdam).

De drie categorieën fijnstof werken elk anders op het lichaam:
- de deeltjes kleiner dan 10 en 2,5 micrometer verschillen van elkaar, omdat ze tot verschillende diepte de luchtwegen binnendringen, met de ingeademde ademlucht.
- de deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer stimuleren waarschijnlijk de bloedklontering, wat een verklaring zou kunnen zijn voor een hoger aantal hartziekten langs drukke wegen.

Problematisch is verder dat fijnstof maar langzaam doordringt in het lichaam. Dit wil zeggen dat zelfs als de wettelijke normen voor stofdeeltjes in de lucht niet worden overschreden, er tóch gezondheidsproblemen kunnen ontstaan.
 

Maatregelen
De normen voor de concentraties van fijnstof in lucht worden steeds scherper. Voor 2005 golden maximale waarden van 125 en 250 microgram per kubieke meter per dag. Er is echter Europese regelgeving aangenomen, die een scherpe daling van deze waarden oplegt.
Vanaf 2005 geldt als maximale daggemiddelde 40 microgram per kubieke meter over een heel jaar, met een dagnorm van maximaal 50 microgram. Bijna heel Nederland voldoet niet aan die richtlijn. In 2010 moeten deze waarden ook nog eens gehalveerd zijn.
 

Ontwikkelingen
De Nederlandse bouwwereld is ongelukkig met de scherper wordende normen over fijnstof. Ontwikkelaar Bouwfonds signaleert dat "in hoog tempo een vloedgolf van nieuwe normen op de samenleving afrolt". Grote brancheorganisaties zijn bang dat de almaar strenger wordende regels voor het vermijden van fijnstof het bouwen in de Randstad op den duur onmogelijk zullen maken.

Raad van State
Een uitspraak van de Raad van State in september 2004 deed veel stof opwaaien. De bestuursrechter verbood de aanleg van spitsstroken langs de snelweg en de aanleg van een bedrijventerrein omdat hiermee luchtnormen worden overschreden.

Staatssecretaris Van Geel (milieu) reageerde dat "Nederland niet op slot kan voor wonen, werken en infrastructuur" en wil de Europese normen voor luchtverontreiniging soepel uitleggen. In april 2005 liet de Raad van State echter weten geen mogelijkheden te zien voor een soepele interpretatie van de Europese regels. De overschrijding van de Europese normen wordt onder meer veroorzaakt door stofdeeltjes in de lucht.

Onbetrouwbare overheid

Op 5 juli 2007 publiceerde de Volkskrant het artikel "Overheid sjoemelt met de norm fijnstof". Na onderzoek werd duidelijk dat de ministeries van VROM en Verkeer en Waterstaat de berekening voor fijnstofwaarden bewust hebben gemanipuleerd om grote bouwprojecten niet te hinderen. De verantwoordelijke ambtenaren wilden rekenen met waarden op 4 meter hoogte, in plaats van de gebruikelijke hoogte van 1,5 meter.
> Lees hier het artikel

 

Waar kunt u terecht met klachten?
De gemeente is in eerste instantie verantwoordelijk voor de leefomgeving en zal dus moeten optreden tegen overlast. De Inspectie VROM kijkt of de gemeenten hun handhavende taken goed uitvoeren. Als er niet adequaat wordt gereageerd op klachten, kunt u dit melden aan de inspectie van VROM.
 

Bron: milieuloket

<< vorige pagina